Ένα ασυνήθιστο ατμοσφαιρικό φαινόμενο καταγράφεται στη βόρεια πλευρά της Αμερικής, καθώς η πολική δίνη παρουσιάζει σημάδια εξασθένησης πολύ νωρίτερα από το συνηθισμένο. Πρόκειται για ένα σύστημα ισχυρών ανέμων που συγκρατεί τις ψυχρές αέριες μάζες γύρω από τον Βόρειο Πόλο, η διαταραχή του οποίου μπορεί να επηρεάσει τις καιρικές συνθήκες στο Βόρειο Ημισφαίριο, αυξάνοντας την πιθανότητα έντονων ψυχρών εισβολών στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Τι είναι η πολική δίνη

Ο όρος πολική δίνη αφορά δύο διαφορετικά συστήματα, με τους επιστήμονες να εστιάζουν στη στρατοσφαιρική πολική δίνη. Πρόκειται για έναν τεράστιο δακτύλιο ισχυρών ανέμων που πνέουν από τα δυτικά προς τα ανατολικά σε υψόμετρο 10 έως 50 χιλιομέτρων. Όσο το σύστημα παραμένει ισχυρό και σταθερό, το ψύχος περιορίζεται στις πολικές περιοχές. Όταν όμως εξασθενεί ή αποσταθεροποιείται, οι ψυχρές αέριες μάζες μπορούν να μετατοπιστούν προς χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη.

Η ατμοσφαιρική επιστήμονας Jennifer Francis παρομοιάζει το φαινόμενο με μια σβούρα που χάνει την ισορροπία της μετά από ένα χτύπημα. Μια από τις βασικές αιτίες αυτής της αποσταθεροποίησης είναι η αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση, κατά την οποία η θερμοκρασία στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας πάνω από την Αρκτική αυξάνεται απότομα. Αν και η μεταβολή συμβαίνει σε μεγάλο υψόμετρο, οι επιπτώσεις της μπορούν να γίνουν αισθητές στα χαμηλότερα ατμοσφαιρικά στρώματα μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες.

Ιστορική διαταραχή και προγνώσεις

Για πρώτη φορά στην ιστορία των καταγραφών, οι άνεμοι υψηλά πάνω από την Αρκτική άλλαξαν κατεύθυνση στις αρχές Νοεμβρίου, καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ του 1968 κατά 17 ημέρες. Αν και η δίνη έχει αρχίσει να περιστρέφεται ξανά προς την κανονική της κατεύθυνση, οι προβλέψεις δείχνουν ενίσχυση προς το τέλος του μήνα. Ο Adam Scaife, επικεφαλής μακροπρόθεσμων προγνώσεων της βρετανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας Met Office, σημειώνει ότι παρόμοια φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί τον Νοέμβριο, αλλά όχι τόσο νωρίς μέσα στον μήνα.

Για την Ευρώπη, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε εξασθένηση των ήπιων δυτικών ανέμων από τον Ατλαντικό και σε ενίσχυση της εισροής ψυχρών αέριων μαζών από τα ανατολικά, προκαλώντας χαμηλές θερμοκρασίες, παγετό και χιονοπτώσεις. Παρά τη διαταραχή, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η εξασθένηση της πολικής δίνης δεν συνεπάγεται αυτομάτως έναν βαρύ χειμώνα.

Αίτια της πρώιμης εξασθένησης

Οι επιστήμονες διερευνούν τους παράγοντες που προκάλεσαν την πρώιμη διαταραχή. Μεταξύ των πιθανών αιτιών περιλαμβάνονται:

  • Το ισχυρό φαινόμενο El Niño στον Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ατμοσφαιρικά κύματα που διαταράσσουν τους ανέμους της πολικής δίνης, αν και η επίδρασή του είναι συνήθως εντονότερη αργότερα μέσα στον χειμώνα.
  • Οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες των θαλάσσιων υδάτων βόρεια της Σκανδιναβίας και της δυτικής Ρωσίας. Η υποχώρηση των θαλάσσιων πάγων επιτρέπει την απελευθέρωση περισσότερης θερμότητας στην ατμόσφαιρα, η οποία ενδέχεται να επηρεάζει τη σταθερότητα της δίνης.